Wstęp
Konflikt wokół litwinizmu na Litwie, znany również jako „histeria wokół litwinizmu”, to zjawisko, które zyskało na znaczeniu w latach 2023–2026. Dotyczy on kwestii związanych z białoruską diasporą oraz dziedzictwem historycznym Wielkiego Księstwa Litewskiego (WKL). W centrum dyskusji znajdują się oskarżenia litewskich polityków i aktywistów wobec Białorusinów o szerzenie ideologii litwinizmu, co wywołało szereg napięć społecznych i politycznych. W artykule tym przyjrzymy się tłu konfliktu, jego chronologii oraz ocenieniu skutków, jakie wywarł na litewsko-białoruskie stosunki.
Tło i uwarunkowania
Wzrost liczby białoruskich emigrantów w Litwie po stłumieniu protestów w Białorusi w 2020 roku oraz inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku stał się tłem dla napięć związanych z litwinizmem. Na początku 2024 roku w Litwie mieszkało ponad 62 tysiące obywateli Białorusi, co stanowiło drugą co do liczebności grupę obcokrajowców po Ukraińcach. Obawy litewskiego społeczeństwa wzrosły w kontekście ogólnych zagrożeń ze strony Rosji oraz reżimu Alaksandra Łukaszenki.
Różnice w narracjach narodowych dotyczących WKL dodatkowo zaostrzyły sytuację. Litewska historiografia postrzega WKL jako państwo rdzennie litewskie, podczas gdy białoruska uważa je za wspólne dziedzictwo obu narodów. Skrajne formy białoruskiego nacjonalizmu twierdzą nawet, że współczesna Litwa i Wilno powinny być uznawane za część Białorusi. Te kontrowersyjne interpretacje historii stały się impulsem do intensywnej debaty w litewskiej przestrzeni publicznej.
Chronologia konfliktu
Początek kampanii (sierpień – październik 2023 roku)
Aktywna faza dyskusji rozpoczęła się latem 2023 roku, gdy litewscy aktywiści zaczęli podnosić temat zagrożenia ze strony litwinizmu. Wśród nich znalazł się bloger Žilvinas Svitojus, który zwrócił uwagę na działalność białoruskiego klubu ochotniczego „Lićwiny”. Choć klub był ukierunkowany na szkolenie fizyczne i pomoc walczącym na Ukrainie, jego nazwa i symbolika wywołały oburzenie w litewskich mediach społecznościowych.
Przewodniczący sejmowej Komisji Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Laurynas Kasčiūnas zasugerował cofnięcie pozwoleń na pobyt dla osób publicznie twierdzących, że Litwa jest produktem Moskowii. Odpowiedzią przedstawicieli białoruskiej opozycji było podkreślenie, że nie mają oni roszczeń terytorialnych wobec Litwy, a sam konflikt jest sztucznie podsycany przez reżimy w Mińsku i Moskwie. Departament Bezpieczeństwa Państwowego Litwy opublikował analizę wskazującą, że ideologia litwinizmu nie stanowi realnego zagrożenia dla suwerenności kraju.
Prowokacje i akty wandalizmu (2024 rok)
Sytuacja zaostrzyła się w 2024 roku na skutek serii prowokacji i aktów wandalizmu wymierzonych w białoruskie społeczności w Wilnie. Litewskie i białoruskie służby zgodziły się co do tego, że te działania miały charakter zaplanowanej operacji psychologicznej realizowanej przez KGB Białorusi oraz FSB Rosji.
Studenci Europejskiego Uniwersytetu Humanistycznego zaczęli otrzymywać groźby od anonimowych kont podszywających się pod litewskich ultranacjonalistów. W lipcu doszło do ataku na sklep z białoruskimi pamiątkami, a później miały miejsce inne przypadki wandalizmu wobec miejsc związanych z białoruskim dziedzictwem. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Litwy oraz Biuro Cichanouskiej potępiły te działania jako prowokacje ze strony Białorusi.
Spór wokół paszportu Nowej Białorusi i „Pogoni” (2025 rok)
Na początku 2025 roku nowy etap napięć wybuchł wokół projektu „paszportu Nowej Białorusi”, który przedstawiono z herbem „Pogoń”. Litewska strona argumentowała, że jest to de facto symbol państwowy Litwy. W odpowiedzi wielu litewskich działaczy społecznych zażądało zakazu używania przez Białorusinów „symboli państwowości litewskiej”, co spotkało się z krytyką ze strony Rady Białoruskiej Republiki Ludowej oraz innych organizacji.
Prezydent Litwy Gitanas Nausėda podkreślił, że chociaż „Vytis” jest symbolem litewskim, mogą się nim posługiwać narody walczące o wolność. Mimo to Sejm Litwy postanowił nie uznawać paszportu Nowej Białorusi za ważny dokument prawny.
Incydent w anglojęzycznej Wikipedii (2025 rok)
Kwestia litwinizmu przeniosła się również do przestrzeni internetowej. W 2025 roku doszło do wojny edycyjnej dotyczącej hasła „Litvinism” w anglojęzycznej Wikipedii. Artykuł został zdominowany przez litewskiego użytkownika o pseudonimie Pofka, co doprowadziło do jego przedawnienia i emocjonalnych ocen dotyczących białoruskiej perspektywy historycznej.
Po interwencji niezależnych redaktorów treść została usunięta i napisana od nowa w neutralnym tonie. W tym samym czasie białoruski administrator Wikipedii został aresztowany przez reżim Łukaszenki za „dyskredytację Białorusi”, co spotkało się z aprobatą niektórych litewskich grup dyskusyjnych.
Zakończenie
Konflikt wokół litwinizmu na Litwie uk
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).