English Electric EL.100 – Wprowadzenie
Lokomotywy elektryczne English Electric EL.100 to seria sześciu pierwszych pojazdów trakcyjnych, które były eksploatowane na Polskich Kolejach Państwowych (PKP). Wyprodukowane w latach 1934–1936 w brytyjskich zakładach English Electric oraz w Pierwszej Fabryce Lokomotyw w Polsce, odegrały kluczową rolę w elektryfikacji transportu kolejowego w Warszawie. Ich historia jest niezwykle interesująca i pełna wyzwań, co czyni je ważnym elementem polskiej kolejnictwa.
Historia lokomotyw EL.100
Geneza i potrzeba elektryfikacji
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, rząd podjął działania mające na celu modernizację Warszawskiego Węzła Kolejowego. Pierwszym krokiem było zaprojektowanie tunelu oraz mostu średnicowego, który miał połączyć stację Warszawa Zachodnia z nowo budowaną Warszawą Główną. Budowa mostu rozpoczęła się w 1921 roku, a tunelu w 1924 roku. Uroczyste otwarcie pierwszego odcinka miało miejsce 2 września 1933 roku.
Elektryfikacja linii średnicowej stała się priorytetem, ponieważ pociągi parowe emitowały dużą ilość spalin, co ograniczało przepustowość tunelu. W dniu 2 sierpnia 1933 roku PKP podpisały umowę z brytyjskimi przedsiębiorstwami English Electric oraz Metropolitan-Vickers na elektryfikację tych tras oraz dostawę osprzętu elektrycznego do lokomotyw.
Produkcja lokomotyw
Pierwsze egzemplarze lokomotyw EL.100 zostały wyprodukowane w 1934 roku w zakładach Metropolitan-Vickers w Manchesterze. Dwa pierwsze pojazdy dotarły do Polski w 1936 roku na statku „Lublin”, a po montażu przetransportowano je do Warszawy. Lokomotywy otrzymały oznaczenia EL.101 i EL.102.
Zgodnie z umową, cztery z sześciu lokomotyw miały powstać w Polsce, co zrealizowała Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Chrzanowie. Części mechaniczne i pudła zostały tam wyprodukowane, a montaż części elektrycznych przeprowadzono przy współpracy specjalistów z Anglii. Lokomotywy te, które powstały w latach 1935–1936, to EL.103 do EL.106.
Konstrukcja lokomotywy EL.100
Pudło i kabina maszynisty
Nadwozie lokomotyw serii EL.100 zbudowane jest na sztywnej ramie wykonanej z kształtowników stalowych, pokrytej blachami stalowymi. Konstrukcja ta umożliwia łatwy dostęp do podzespołów elektrycznych. Pudło składa się z pięciu części: centralnej części wysokiego napięcia oraz dwóch pomocniczych i kabin sterowniczych po obu stronach.
W kabinie maszynisty znajdowały się dwa stanowiska sterownicze (oznakowane jako 1 i 2). Przed maszynistą umieszczono koło nastawnika jazdy oraz zestaw amperomierzy i woltomierzy. Kabina była wyposażona także w systemy hamulcowe oraz inne niezbędne urządzenia dla zapewnienia komfortu pracy maszynisty.
Przedziały maszynowe
Pomiędzy kabinami sterowniczymi znajdowały się dwa przedziały maszynowe, gdzie zamontowane były przetwornice prądu oraz zbiorniki sprężonego powietrza. W jednym z przedziałów znajdował się żelazowo-niklowy akumulator o pojemności 50 Ah, a w drugim dwie sprężarki powietrza.
Podwozie i układ napędowy
Lokomotywa EL.100 była wyposażona w dwa dwuosiowe wózki o układzie osi Bo’Bo’. Rama wózków wykonana była ze stalowych kątowników, a zestawy kołowe składały się z kół połączonych osią, przekładni zębatej oraz wału napędowego. Silniki trakcyjne były zawieszone na ramie wózka systemem tramwajowym.
Układy elektryczne i pneumatyczne
Silniki trakcyjne
Sercem lokomotywy były silniki szeregowe typu MV185 produkcji Metropolitan-Vickers. Każdy silnik mógł generować moc ciągłą wynoszącą 338 kW przy 930 obrotach na minutę. Silniki były połączone szeregowo parami i charakteryzowały się wysoką efektywnością energetyczną.
Aparatura pomocnicza
Lokomotywy były również wyposażone w przetwornice prądu stałego, które służyły do zasilania aparatury sterowniczej oraz oświetlenia wnętrza. Odbiór prądu z sieci trakcyjnej zapewniały dwa pantografy nożycowe umieszczone na dachu pojazdu.
Eksploatacja lokomotyw EL.100
Po przybyciu do Warszawy lokomotywy rozpoczęły próby i szkolenia maszynistów już od grudnia 1936 roku. W październiku 1937 roku elektrowozy EL.100 zaczęły obsługiwać pociągi podmiejskie na trasach do Otwocka i Żyrardowa.
Niestety, wybuch II wojny światowej przyniósł wiele tragedii dla tej serii lokomotyw. Większość z nich została zniszczona podczas bombardowania Warszawy przez Luftwaffe we wrześniu 1939 roku, a pozostałe trafiły pod zarząd Ostbahn po depolonizacji.
Pojazdy te przeszły przez różne etapy eksploatacji po wojnie, jednak tylko jedna lokomotywa o oznaczeniu E106 przetrwała działania wojenne i została naprawiona do użytku na trasach regionalnych do końca lat 60-tych XX wieku.
Zakończenie
Lokomotywy English Electric EL.100 stanowią ważny rozdział w historii polskiego kolejnictwa elektrycz
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).