Cerkiew Zbawiciela w Irkucku
Cerkiew Zbawiciela, znana również jako Cerkiew Obrazu Zbawiciela Nie Ludzką Ręką Uczynionego, to jedna z najważniejszych świątyń prawosławnych w Irkucku. Jej historia sięga XVII wieku, kiedy to na miejscu obecnej murowanej cerkwi powstała pierwsza drewniana świątynia. Cerkiew ta jest nie tylko najstarszym budynkiem w Irkucku, ale także najstarszym budynkiem zabytkowym w Syberii Wschodniej. Położona w zabytkowej części miasta, nad zlewem rzeki Irkut do Angary, przyciąga turystów oraz pielgrzymów z całego kraju. W artykule tym przyjrzymy się historii cerkwi, jej architekturze oraz znaczeniu kulturowemu.
Historia cerkwi
Budowa pierwszej drewnianej cerkwi Zbawiciela rozpoczęła się w 1672 roku na inicjatywę Kozaków dowodzonych przez Iwana Maksimowa. Świątynia stanowiła centralny punkt fortu, który był kolebką przyszłego miasta. Niestety, drewniana konstrukcja spłonęła w 1706 roku. Wkrótce po tym wydarzeniu wojewoda A.S. Sinjawin zainicjował budowę nowej murowanej cerkwi. Kamień węgielny został poświęcony przez metropolitę Filoteusza, a prace budowlane nadzorował architekt Mojżesz Iwanowicz Dolgich.
Murowana świątynia została ukończona w 1710 roku, a dzwonnica dobudowana została w 1758 roku. Cerkiew nawiązuje do tradycji starych rosyjskich cerkwi podmiejskich, a jej architektura łączy różne style i elementy charakterystyczne dla tego okresu.
Architektura i elementy wystroju
Cerkiew Zbawiciela wyróżnia się unikalnym stylem architektonicznym oraz bogatym wystrojem wnętrz. Główna część świątyni ma kształt czworokątny, co jest typowe dla rosyjskich cerkwi tego okresu. Wnętrze cerkwi składa się z dwóch kondygnacji: górnej z zimną kaplicą oraz dolnej z ciepłą kaplicą.
W zimnej kaplicy znajduje się ołtarz Obrazu Zbawiciela Nie Ludzką Ręką Uczynionego, natomiast w ciepłej kaplicy poświęcono ołtarz św. Mikołaja Cudotwórcy. W przestrzeni pomiędzy tymi dwoma kaplicami umiejscowione były cenne przedmioty i pieniądze fortu, które były przechowywane tam dla bezpieczeństwa.
Ciekawym elementem architektonicznym jest dzwonnica z zegarem, która była używana do XX wieku. Na drugiej kondygnacji dzwonnicy znajduje się kaplica św. Dymitra Rostowskiego. W XVIII wieku cerkiew była poszerzana ze względu na rosnącą populację Irkucka, co doprowadziło do powstania nowych ołtarzy i dodatkowych kaplic.
Zachowanie i renowacja
Pomimo licznych zagrożeń związanych z zamachami na obiekty sakralne w czasach radzieckich, cerkiew Zbawiciela przetrwała dzięki oporowi mieszkańców Irkucka oraz uznaniu jej za obiekt o znaczeniu historycznym w 1932 roku. Świątynia straciła jednak swoje funkcje religijne i przez wiele lat była wykorzystywana jako magazyn oraz miejsce różnych warsztatów.
W latach 60-tych XX wieku rozpoczęto prace renowacyjne pod kierunkiem architekt Galiny G. Oranskiej. Renowacje obejmowały odbudowę polichromii na elewacjach zewnętrznych oraz wewnętrznych. Cerkiew została otwarta dla zwiedzających jako oddział Muzeum Krajoznawczego Obwodu Irkuckiego w 1980 roku.
W 2006 roku obchodzono 300-lecie istnienia cerkwi, co skłoniło eparchię irkucką do przeprowadzenia kolejnych prac restauracyjnych. Cerkiew zyskała nowe życie i ponownie stała się miejscem modlitwy i kultu religijnego.
Polichromie i dekoracje wewnętrzne
Ciekawym aspektem Cerkwi Zbawiciela są polichromie, które zdobią zarówno wnętrze, jak i elewacje zewnętrzne budynku. Powstały one na początku XIX wieku i są unikalnym przykładem malarstwa sakralnego na Syberii. Polichromie przedstawiają sceny biblijne oraz postacie świętych związanych z historią regionu.
Na wschodniej elewacji można znaleźć monumentalny zespół polichromii składający się z trzech scen inspirowanych historią Irkucka. Najbardziej wyróżniającym się freskiem jest „Procesja na wodzie”, przedstawiająca chrzest miejscowej ludności Buriatów oraz centralny fresk ilustrujący chrzest Chrystusa w Jordanie.
Na południowej elewacji znajdują się mniejsze polichromie przedstawiające świętych patronów cerkwi – św. Mikołaja Cudotwórcy oraz św. Mitrofana z Woroneża, a na ścianie absydy umieszczono ikonę patronalną. Chociaż wiele wewnętrznych malowideł uległo degradacji i zostało utraconych podczas renowacji, to te zewnętrzne przetrwały próbę czasu i są świadectwem sztuki sakralnej tamtej epoki.
Znaczenie kulturowe
Cerkiew Zbawiciela odgrywa kluczową rolę nie tylko jako miejsce kultu religijnego, ale także jako symbol historii i kultury Irkucka oraz całej Syberii Wschodniej. Dzięki swojej długiej historii i wyjątkowej architekturze, przyciąga zarówno turystów jak i lokalnych mieszkańców, którzy odwiedzają ją nie tylko w celach religijnych, ale także edukacyjnych.
Świątynia jest świadkiem wielu ważnych wydarzeń historycznych oraz zmieniających się losów regionu. Jej obecność w sercu Irkucka przypomina
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).