Wstęp
Józef Ankwicz to postać, która na trwałe wpisała się w historię I Rzeczypospolitej. Urodził się około 1750 roku, a swoje życie zakończył tragicznie 9 maja 1794 roku w Warszawie. Jako kasztelan sądecki i poseł na sejm grodzieński zyskał pewne uznanie, jednak jego późniejsze działania, związane z konfederacją targowicką, uczyniły go symbolem zdrady narodowej. W artykule tym przyjrzymy się jego życiorysowi, działalności politycznej oraz wpływowi, jaki wywarł na wydarzenia w Polsce w czasie niezwykle burzliwego okresu końca XVIII wieku.
Życiorys
Józef Ankwicz rozpoczął swoją karierę polityczną jako deputat z województwa krakowskiego na Trybunał Główny Koronny w 1782 roku. Jego umiejętność przemawiania oraz zaangażowanie w sprawy sejmowe przyczyniły się do tego, że szybko stał się osobą rozpoznawalną w kręgach politycznych. W tym samym roku brał udział w obronie biskupa Kajetana Sołtyka, co podkreślało jego aktywność i determinację w działaniach publicznych.
Po dymisji Adama Wawrzyńca Rzewuskiego w 1790 roku, Ankwicz został mianowany posłem misji dyplomatycznej Rzeczypospolitej w Danii. Jego zadaniem było przedstawienie konstytucji 3 maja ministrowi Bernstorffowi jako dokumentu, który nie miał na celu osłabienia relacji z innymi państwami. W Kopenhadze starał się również walczyć z rosyjską agitacją, która wpływała na sytuację w Polsce.
Poselstwo w Kopenhadze
Ankwicz przybył do Kopenhagi 18 marca 1791 roku jako przedstawiciel króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jego misja miała na celu nie tylko przedstawienie nowej konstytucji, ale także walkę z niekorzystnymi dla Polski wpływami rosyjskimi. Angażował się w dyplomatyczne pertraktacje oraz starał się zdobyć wsparcie dla Rzeczypospolitej. Niestety, jego działania zostały przerwane w styczniu 1792 roku, kiedy to został odwołany do Warszawy.
Ponowna podróż do Kopenhagi w czerwcu 1792 roku nastąpiła po alarmujących informacjach o zbliżającej się współpracy Rosji ze Szwecją. Ankwicz miał nadzieję na kontynuowanie swoich działań dyplomatycznych oraz zabezpieczenie interesów Polski. Jednak pomimo jego wysiłków oraz starań o pozyskanie pożyczek na zakup broni, sytuacja polityczna uległa dalszemu pogorszeniu wraz z wybuchem wojny polsko-rosyjskiej.
Powrót do Rzeczypospolitej i działalność polityczna
Po zakończeniu misji w Danii, Ankwicz wrócił do Rzeczypospolitej jako bankrut i członek konfederacji targowickiej. W 1793 roku został mianowany członkiem Komisji Edukacyjnej Koronnej oraz uczestniczył w sejmie grodzieńskim jako poseł z województwa krakowskiego. Jego działalność na sejmie wzbudzała kontrowersje – podczas obrad 23 września oświadczył, że milczenie Izby oznacza zgodę na nowy zabór pruski, co nie spotkało się z pozytywnym odbiorem ze strony innych posłów.
Pod koniec obrad sejmu grodzieńskiego Ankwicz został marszałkiem Rady Nieustającej. Jego decyzje i działania były jednak krytykowane przez wielu współczesnych mu polityków oraz historyków, którzy uznawali je za zdradzieckie wobec interesów Polski.
Insurekcja kościuszkowska i tragiczny koniec
W momencie wybuchu insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku Ankwicz znalazł się w trudnej sytuacji. Na mocy decyzji „jakobinów” został razem z innymi targowiczanami przekazany pod jurysdykcję Sądu Kryminalnego. Proces zakończył się dla niego tragicznie – skazano go na śmierć przez powieszenie. Józef Ankwicz przyjął wyrok ze spokojem i godnością, stwierdzając, że „kto rozbiór podpisał, wart jest śmierci”. Jego postawa kontrastowała z zachowaniem innych skazanych.
9 maja 1794 roku Ankwicz został powieszony przed ratuszem na Rynku Starego Miasta wraz z innymi prominentnymi przedstawicielami konfederacji targowickiej – biskupem inflanckim Józefem Kazimierzem Kossakowskim oraz hetmanami Piotrem Ożarowskim i Józefem Zabiełłą. Jego pochówek odbył się tego samego dnia wieczorem pod Nalewkami.
Tytuły i odznaczenia
Józef Ankwicz był nie tylko politykiem, lecz także osobą odznaczoną licznymi tytułami i odznaczeniami. W 1778 roku otrzymał austriacki tytuł hrabiowski, a od 1775 roku pełnił funkcję podkomorzego dworu austriackiego. W 1781 roku został kawalerem Orderu Świętego Stanisława, a trzy lata później odznaczono go Orderem Orła Białego. Te tytuły świadczą o jego znaczeniu w społeczeństwie i polityce tamtych czasów.
Zakończenie
Józef Ankwicz pozostaje kontrowersyjną postacią polskiej historii. Jego działania zarówno jako dyplomaty, jak i polityka budzą mieszane uczucia – od uznania jego umiejętności negocjacyjnych po potępienie za zdradliwe wybory polityczne podczas konfederacji targowickiej. Przez pryzmat jego życia możemy dostrzec skomplikowane losy Polski u schyłku XVIII wieku oraz dramatyczne wybory jednostek znajdujących się w obliczu kryzysu narodowego. Historia Ankwicza jest przypomnieniem o trudnych dylematach moralnych oraz konsekwencjach decyzji podejmowanych przez ludzi w klucz
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).